Mədə xərçənginin erkən əlamətləri çox vaxt adi həzm problemlərinə oxşayır: davamlı şişkinlik, tez doyma, mədə nahiyəsində narahatlıq, halsızlıq. Məhz buna görə diaqnoz gecikir. Bu şikayətlər 2–3 həftədən çox davam edirsə, endoskopik müayinə tələb olunur.
Xəstəlik nədir
Mədə xərçəngi mədə divarının selikli qişasından başlayır və zamanla dərin qatlara, limfa düyünlərinə və digər orqanlara yayıla bilər. Xəstəlik yalnız yaşlı insanlarda rast gəlinmir — gənc yaşda da inkişaf edə bilər, buna görə yaş tək başına təhlükəsizlik meyarı deyil.
Diqqət tələb edən əlamətlər
- Uzun müddət davam edən mədə nahiyəsində narahatlıq və ya ağrı
- Tez doyma — az yeməklə doyma hissi
- Davamlı şişkinlik, qusma, ürəkbulanma
- Səbəbi məlum olmayan çəki itkisi
- İştahanın azalması, ət məhsullarına qarşı ikrah
- Halsızlıq və anemiya (dəmir çatışmazlığı)
- Qara rəngli nəcis və ya qanlı qusma — təcili müraciət tələb edir
- Udma zamanı çətinlik və ya “ilişmə” hissi
Risk amilləri
Helicobacter pylori infeksiyası · xronik atrofik qastrit · ailədə mədə xərçəngi tarixçəsi · duzlu, hisə verilmiş və konservləşdirilmiş qidaların çox qəbulu · siqaret · əvvəlki mədə əməliyyatları · bəzi irsi sindromlar.
Diaqnoz necə qoyulur
- Endoskopiya (qastroskopiya)Əsas müayinə; şübhəli sahədən biopsiya götürülür.
- Histoloji müayinəDiaqnozu təsdiqləyir.
- İmmunohistokimya və molekulyar testlərHER2 və digər göstəricilər; müalicə seçiminə təsir edir.
- KT (qarın boşluğu və döş qəfəsi)Yayılmanın qiymətləndirilməsi.
- Əlavə müayinələrGöstərişə görə PET-KT və ya diaqnostik laparoskopiya.
Müalicə necə planlaşdırılır
Müalicə mərhələdən asılıdır. Erkən mərhələdə cərrahi müdaxilə əsas rol oynayır; bir çox halda əməliyyatdan əvvəl və/və ya sonra sistem müalicəsi əlavə olunur.
Metastatik mərhələdə əsas müalicə sistem müalicəsidir: kimyaterapiya, göstəriş olduqda hədəfli terapiya və immunoterapiya. Bu mərhələdə məqsəd xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq, simptomları azaltmaq və həyat keyfiyyətini qorumaqdır.
Bəzi pasiyentlərdə sistem müalicəsi fonunda şiş yükünün azalması müşahidə oluna bilər. Nəticə fərdidir və qabaqcadan zəmanət verilmir.
Tez-tez verilən suallar
Qastrit mədə xərçənginə keçirmi?
Adi qastrit birbaşa xərçəngə çevrilmir. Lakin uzunmüddətli atrofik qastrit və H. pylori infeksiyası riski artıran amillərdir və müalicə olunmalıdır.
Endoskopiya təhlükəlidirmi?
Endoskopiya rutin diaqnostik müayinədir. Biopsiya şişi “oyatmır” — əksinə, diaqnozu təsdiqləyən yeganə üsuldur.
Metastaz varsa, müalicənin mənası varmı?
Bəli. Metastatik mərhələdə də sistem müalicəsi xəstəliyi nəzarətdə saxlaya, simptomları azalda bilər. Müalicənin məqsədi və gözlənilən nəticə fərdi olaraq müzakirə edilir.