Bağırsaq xərçənginin ən çox rast gəlinən əlamətləri nəcisdə qan, nəcis vərdişinin davamlı dəyişməsi, qarında narahatlıq və səbəbsiz çəki itkisidir. Xəstəliyin böyük hissəsi poliplərdən inkişaf edir — və məhz buna görə kolonoskopiya həm diaqnostik, həm də profilaktik üsuldur.
Diqqət tələb edən əlamətlər
- Nəcisdə qan — parlaq qırmızı və ya tünd
- Nəcis vərdişinin davamlı dəyişməsi — ishal, qəbizlik və ya onların növbələşməsi
- Nəcisin nazikləşməsi
- Tam boşalmama hissi
- Qarında davamlı ağrı, kramplar, şişkinlik
- Səbəbi məlum olmayan çəki itkisi
- Halsızlıq və dəmir defisitli anemiya
Nəcisdə qan heç vaxt normal sayılmır. Ən çox səbəb babasil və anal çat olsa da, eyni əlamət polip, iltihabi bağırsaq xəstəliyi və bağırsaq xərçəngi ilə də yarana bilər. Mövzu haqqında ətraflı →
Poliplərin rolu
Kolorektal xərçənglərin əksəriyyəti bağırsaq divarında yaranan poliplərdən inkişaf edir. Bu proses adətən illərlə davam edir — və bu, xəstəliyin ən mühüm xüsusiyyətidir: kolonoskopiya zamanı aşkarlanan polip elə həmin müayinə vaxtı çıxarıla bilər.
Beləliklə, kolonoskopiya təkcə diaqnoz qoymur, həm də xəstəliyin qarşısını almağa imkan verir.
Diaqnoz necə qoyulur
- Klinik müayinəBarmaqla düz bağırsaq müayinəsi daxil olmaqla.
- Qan analizləriAnemiyanın qiymətləndirilməsi.
- Nəcisdə gizli qan testiSkrininq üsulu.
- KolonoskopiyaƏsas üsul; şübhəli sahədən biopsiya götürülür, polip aşkarlanarsa çıxarılır.
- KTYayılmanın qiymətləndirilməsi; düz bağırsaq şişlərində MRT.
- Molekulyar testlərRAS/BRAF statusu, MSI/dMMR — müalicə seçiminə birbaşa təsir edir.
Müalicə necə planlaşdırılır
Erkən mərhələdə cərrahi müdaxilə əsas rol oynayır. Mərhələdən asılı olaraq əməliyyatdan sonra sistem müalicəsi əlavə oluna bilər; düz bağırsaq şişlərində əməliyyatdan əvvəl şüa və sistem müalicəsi nəzərdən keçirilir.
Metastatik mərhələdə sistem müalicəsi əsas yanaşmadır: kimyaterapiya, molekulyar göstəricilərə uyğun olaraq hədəfli terapiya, bəzi hallarda immunoterapiya. Molekulyar testlərin nəticəsi bu mərhələdə seçimi birbaşa müəyyən edir.
Tez-tez verilən suallar
Babasil xərçəngə çevrilirmi?
Xeyr. Lakin babasil eyni əlaməti — qanaxmanı — verdiyi üçün başqa bir diaqnozu gizlədə bilər. Bir insanda eyni vaxtda həm babasil, həm də polip və ya şiş ola bilər.
Kolonoskopiya nə vaxt lazımdır?
Skrininq yaşı və intervalı fərdi riskdən asılıdır və həkim tərəfindən müəyyən edilir. Ailədə bağırsaq xərçəngi və ya polip tarixçəsi olduqda daha erkən yaşda başlanılır. Əlamət varsa, yaşdan asılı olmayaraq müayinə tələb olunur.
Gizli qan testi kifayətdirmi?
Gizli qan testi skrininq üsuludur. Nəticə müsbətdirsə, növbəti addım mütləq kolonoskopiyadır. Əlamət mövcud olduqda isə birbaşa kolonoskopiya nəzərdən keçirilir.
Polip tapılıbsa nə etməli?
Poliplər adətən kolonoskopiya zamanı çıxarılır və histoloji müayinəyə göndərilir. Nəticəyə görə növbəti kolonoskopiyanın vaxtı müəyyən edilir.